ادوات Single Use

در سال‌های اخیر، استفاده از ادوات یک‌بار مصرف یا همان Single Use Systems (SUS) به‌طور چشمگیری در صنعت داروسازی رشد کرده است. این تغییر به‌ویژه در حوزه تولید داروهای بیولوژیک و محصولات استریل اهمیت پیدا کرده، زیرا این ابزارها توانسته‌اند بسیاری از چالش‌های قدیمی مانند آلودگی متقاطع، هزینه‌های شست‌وشو و مصرف انرژی را برطرف کنند. ادوات یک‌بار مصرف به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که تنها برای یک فرآیند یا یک چرخه تولید مورد استفاده قرار می‌گیرند و پس از پایان کار جایگزین می‌شوند. همین ویژگی ساده باعث شده است که امنیت و سرعت در تولید دارو به شکل قابل توجهی افزایش یابد.

یکی از مهم‌ترین اجزای این سیستم‌ها، کیسه‌های پلیمری مقاومی هستند که جایگزین مخازن شیشه‌ای و استیل سنتی شده‌اند. این کیسه‌ها در حجم‌های مختلف تولید می‌شوند و برای نگهداری، انتقال و حتی مخلوط کردن مواد دارویی به کار می‌روند. استفاده از این کیسه‌ها به دلیل سبکی و انعطاف‌پذیری، علاوه بر کاهش خطر شکستگی، فرآیند کار را نیز ساده‌تر می‌کند. در ادامه این کیسه‌ها می‌توانند به سیستم‌های لوله‌کشی و کانکتورهای استریل متصل شوند که امکان انتقال کاملاً ایمن مواد بین بخش‌های مختلف خط تولید را فراهم می‌آورند.

ادوات یک‌بار مصرف تنها به کیسه‌ها محدود نمی‌شوند، بلکه شامل طیف گسترده‌ای از لوله‌ها، اتصالات، فیلترها و حتی بیوراکتورهای پلیمری نیز هستند. بیوراکتورهای یک‌بار مصرف به‌عنوان یکی از نوآوری‌های مهم در این حوزه شناخته می‌شوند و در تولید داروهای بیولوژیک و واکسن‌ها به‌طور گسترده مورد استفاده قرار می‌گیرند. این تجهیزات با داشتن کیسه‌های داخلی استریل، امکان کشت سلول و تولید پروتئین‌های درمانی را بدون نیاز به مخازن استیل سنگین فراهم کرده‌اند. نتیجه این تحول، کاهش چشمگیر هزینه‌های شست‌وشو، کاهش مصرف آب و مواد شوینده و همچنین کوتاه شدن زمان آماده‌سازی سیستم است.

فیلترهای یک‌بار مصرف نیز بخش حیاتی دیگری از این خانواده به شمار می‌آیند. این فیلترها در مراحل مختلف، از فیلتراسیون اولیه مواد خام گرفته تا فیلتراسیون نهایی محلول‌های دارویی استریل، به کار گرفته می‌شوند. استفاده از فیلترهای یک‌بار مصرف خطر تجمع ذرات یا باقی‌ماندن آلودگی‌های قبلی را از بین می‌برد و باعث می‌شود که هر سری تولید، کیفیت یکنواخت و قابل اعتمادی داشته باشد. همین ویژگی برای صنایع داروسازی که تحت استانداردهای سختگیرانه GMP فعالیت می‌کنند، اهمیت بسیار زیادی دارد.

در کنار این موارد، ستون‌های کروماتوگرافی یک‌بار مصرف نیز در سال‌های اخیر جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده‌اند. این ستون‌ها که برای خالص‌سازی پروتئین‌ها و آنتی‌بادی‌ها استفاده می‌شوند، دیگر نیازی به آماده‌سازی و شست‌وشوی مکرر ندارند و همین موضوع باعث صرفه‌جویی در زمان و کاهش ریسک خطا شده است. از سوی دیگر، با توجه به اینکه این تجهیزات یک‌بار مصرف هستند، امکان استفاده مشترک میان محصولات مختلف حذف می‌شود و آلودگی متقاطع که یکی از نگرانی‌های اصلی صنعت داروسازی است، به حداقل می‌رسد.

اهمیت ادوات Single Use فقط به موضوع کیفیت و ایمنی محدود نمی‌شود. این ابزارها همچنین به انعطاف‌پذیری خطوط تولید کمک می‌کنند. بسیاری از شرکت‌های داروسازی به‌ویژه در حوزه داروهای بیولوژیک نیاز دارند که در مقیاس‌های مختلف تولید کنند یا خطوط خود را به سرعت تغییر دهند. سیستم‌های یک‌بار مصرف این امکان را می‌دهند که بدون نیاز به زیرساخت‌های سنگین، تجهیزات مورد نیاز را به راحتی جایگزین کرده و فرآیند جدیدی را آغاز کنند. این انعطاف‌پذیری در دوران همه‌گیری‌ها، مانند کرونا، نقشی حیاتی در سرعت تولید واکسن‌ها ایفا کرد.

از نظر اقتصادی نیز، استفاده از ادوات یک‌بار مصرف می‌تواند در بسیاری از موارد مقرون به صرفه باشد. هرچند هزینه خرید اولیه ممکن است بیشتر از تجهیزات سنتی به نظر برسد، اما با حذف نیاز به شست‌وشو، کاهش مصرف آب و انرژی، صرفه‌جویی در مواد شوینده و نیروی انسانی، هزینه‌های عملیاتی کاهش چشمگیری پیدا می‌کند. در کنار این مزایا، کاهش خطر آلودگی و رد شدن محصولات در آزمون‌های کنترل کیفیت نیز خود به معنای جلوگیری از زیان‌های مالی سنگین است.

در نهایت می‌توان گفت ادوات Single Use نه‌تنها تحولی بزرگ در حوزه تولید دارو به وجود آورده‌اند، بلکه رویکرد جدیدی به سمت تولید پاک، سریع و انعطاف‌پذیر ایجاد کرده‌اند. این ابزارها امروز در تمامی مراحل از ذخیره‌سازی مواد خام تا تولید نهایی دارو حضور دارند و آینده صنعت داروسازی بدون آن‌ها قابل تصور نیست. شرکت‌هایی که به سمت استفاده گسترده از این فناوری حرکت کرده‌اند، توانسته‌اند علاوه بر رعایت کامل استانداردهای کیفی و ایمنی، پاسخگوی سریع‌تری به نیازهای جهانی در زمینه تولید دارو باشند.